گرفت و با دست خود نه سيلى بر چهره‌اش نواخت و گفت اين حق حاكم است . آنچنان كه گفتيم او سرچشمه و منبع همهء علومى بود كه پس از وى پيدا شدند او در قرآن و دين كنكاش و دقتهاى فراوانى كرد و اين دو را از جمله موضوعهايى قلمداد مىكرد كه بايستهء هر گونه تأمل و انديشه‌اى هستند و بر اثر آن مردم علم الكلام يا آنچه كه به فلسفه اسلامى موسوم است ، را برداشت كردند ، متصوفه نيز بذرهاى تصوف را در نمونه‌هاى فراوانى از سخنانش ( نهج البلاغة ) و زندگى و پرهيزكارى و زهدش يافتند و تصوف را به وى نسبت دادند و به عنوان راهبر صوفيان ، قلمداد گرديد . ابن ابى الحديد در سخن از على و فضايل او در شرح نهج البلاغه مىگويد : چه گويم دربارهء كسى كه هر فضيلتى به دو نسبت داده مىشود و هر فرقه‌اى به دو بازمىگردد و هر طايفه‌اى به او گرايش دارند . او سرچشمهء همه فضايل ، سر آمد آنها ، منبع ناب آنها و گوى سبقت رباى آنهاست . هر كس كه در آنها به جايى رسيد از او مايه گرفت و به دو اقتدا كرد و او را الگوى خود قرار داد . دانستم كه ارجمندترين دانش ، دانش الهى است زيرا شرف دانش برگرفته از شرف موضوع آن است و موضوع چنين دانشى ، شريفترين و برگزيده‌ترين موجودات است . از كلامش اقتباس مىشود و از وى نقل سخن مىشود و هم او انجام و فرجام است زيرا معتزله‌اى كه خود اهل توحيد و عدل و ارباب نظرند و از ايشان ، مردم اين فن را آموخته‌اند شاگردان و اصحاب اويند چه سرآمدشان « و اصل بن عطاء » شاگرد ابو هاشم عبد اللّه - بن محمد بن الحنفية است و ابو هاشم از شاگردان محمد بن الحنفيه و اين يك نيز شاگرد پدرش على بن ابى طالب است . و اما اشعريه ، اينان منسوب به ابو الحسن على بن ابو الحسن بن ابى بشير اشعرى هستند كه اين يك شاگرد ابو على الجبايى است و ابو على الجبايى يكى از مشايخ معتزله است . بنابراين اشاعرة نيز بنا به چنين مراتبى كه ياد كرديم به استاد معتزله مىرسند و آموزگارشان على بن ابى طالب است . و در ادامه مىگويد : همچنانكه علم الكلام و به عبارتى فلسفهء اسلامى نيز از او سرچشمه مىگيرد او پيش از آنكه كسى از آن سخن به ميان آورد ، اصول آن را پى نهاد و نيز فقه اسلامى كه رؤساى مذاهب ، پرچمدار آنند از او مايه مىگيرد ، او اساس آن را تشكيل مىدهد و هر گونه فقهى در اسلام ، مديون اوست . و در مورد حنفيها همچون محمد بن الحسن و ابو يوسف و ديگران آنها از ابو حنيفه گرفته‌اند و شافعى نيز نزد محمد بن الحسن الشيبانى شاگرد ابو حنفيه درس خوانده